صفحه نخست > دانستنی های آرایش و زیبائی > دانستنی ها

معرفی انواع راه پله ساختمان

پلکان یا راه‌پله سازه‌ای است که برای ارتباط دادن دو سطح غیرهم‌سطح در ساختمان یا فضاهای دیگر به‌کار می‌رود و از اجزای کوچک‌تری به نام پله ساخته شده‌است. در حالتی که پلکان در یک فضای بسته ساخته شود به آن راه‌پله گفته می‌شودبه پلکانی که به صورت نقاله‌ای و با نیروی برق حرکت کند پله برقی گفته  می‌شود. از انواع دیگر پلکان می‌توان پلکان مارپیچی، پلکان تاشو و پلکان هواپیما را نام برد.

به‌طور معمول پهنای مؤثر پله‌ها و پاگردها باید حداقل دارای یک و نیم متر باشند و از دو نیم متر تجاوز نکنند. درها نباید پهنای مفید پاگردها را اشغال و محدود کنند و درهای رو به راه‌پله باید به طرف خروجی باز شوند.

به سطح افقی پله، کف پله یا پاگذار، و به سطح عمودی آن پیشانی پله گفته می‌شود. در پله‌های مسدود کف پله معمولاً نسبت به پیشانی آن حالت پیش آمده دارد تا کف پله از سطح پهنتری برخوردار باشد. به ارتفاع باز راه‌پله‌ها یعنی فضای کف تا سقف، سرگیر گفته می‌شود. بلندای یک یا چند پله از سطح کف پلکان، خیز نامیده می‌شود.

اجزای پلکان:

کف پله یا پاگذار

پیشانی پله

نردهٔ پله

آبچکان پله

پاگرد پله

ارتفاع پله

به‌طور کلی، هر قدر ارتفاع پله زیادتر باشد تعداد پلهٔ موردنیاز برای عبور از طبقه‌ای به طبقهٔ دیگر کمتر و در نتیجه قفسه پله یا فضای لازم برای ایجاد پله کمتر است، ولی ارتفاع پله کاملاً بستگی به محل استفاده و اشخاص استفاده‌کننده از آن دارد مثلاً ارتفاع پله برای طبقات آپارتمان‌های مسکونی در حدود ۱۶ تا ۲۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود، زیرا ۸۰ درصد استفاده‌کنندگان آن در سنینی هستند که به‌راحتی می‌توانند از پله پایین و بالا روند. همچنین ارتفاع پله موتور خانه ها  یا انبار را در حدود ۲۰ تا ۲۵ و حتی ۵۰ سانتی‌متر در نظر می‌گیرند زیرا ۹۹ درصد استفاده‌کنندگان این قسمت از ساختمان را اشخاص جوان تشکیل می‌دهند، و همچنین ارتفاع پله مکان‌های عمومی مانند ایستگاه راه آهن یابیمارستان ها یا ادارات عمومی را در حدود ۱۵ تا ۱۷ سانتی‌متر در نظر می‌گیرند زیرا از این نوع پله‌ها اجبارا افراد در هر سنی استفاده خواهند نمود. ارتفاع پله درقصرهای بسیار لوکس و مجلل در حدود ۱۵ سانتی‌متر یا کمتر در نظر گرفته می‌شود.

کف پله در حدود 30 الی 35 سانت در نظر گرفته می شود.

کف پله تابع دو عامل است:

طول کف پا

طول قدم

طول کف پای یک آدم معمولی در حدود ۳۰ سانتی‌متر است در این صورت برای اینکه عبور و مرور از روی پله آسان باشد کف پله باید در حدود ۳۰ سانتی‌متر باشد که با توجه به ۲ سانتی‌متر دماغه پله جمعا کف پله در حدود ۳۲ سانتی‌متر خواهد شد. طول قدم یک آدم معمولی در حدود ۶۳ تا ۶۵ سانتی‌متر می‌باشد برای اینکه بتوان پله‌ها را پشت سر هم و بدون توقف و به راحتی و با قدم معمولی طی نمود می‌باید مجموع دو برابر ارتفاع به‌علاوه کف پله عددی بین ۶۳ تا ۶۵ سانتی‌متر باشد. اگر تعداد پله‌هایی که پشت سر هم قرار دارند در حدود ۸ تا ۱۲ پله باشد کف پله نمی‌تواند از ۳۲ تا ۳۳  سانتی متر بیشتر باشد؛ زیرا اگر کف پله از این مقدار پهن‌تر باشد استفاده‌کننده از آن در موقع بالا رفتن ناخودآگاه هر قدم خود را روی پلهٔ بعدی قدری عقب‌تر گذاشته و روی پله هشتم یا نهم پنجه پای او روی لبه پله قرار گرفته و ممکن است تعادل خود را از دست داده و به جلو خم شود ولی در مورد پله‌های جلو ساختمان که معمولاً تعداد آن در حدود ۳ یا ۴ پله می‌باشد می‌توان از کف پله پهن‌تر نیز استفاده نمود.

عرض پله

عرض پله به نسبت شدت عبور و مرور متفاوت نیز می‌باشد. عرض پله ساختمان‌های عمومی و بزرگ مانند سینماها و تاترها که از آن‌ها برای عبور یک طرفه استفاده می‌شود برای هر ۱۲۰ نفر جمعیت یک متر عرض در نظر گرفته می‌شود که این عرض برای تخلیه جمعیت  در حدود ۱۰ دقیقه کافی می‌باشد. حداقل عرض پله ساختمان‌هایی که زیاد بزرگ نبوده و از روی آن عبور و مرور دو طرفه انجام می‌شود و در حدود ۱۰۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود زیرا عرض شانه یک نفرمرد در حدود ۶۰ سانتی‌متر است و با توجه به اینکه اگر دو نفر بخواهند از نزدیک یکدیگر عبور نمایند  ناخودآگاه قدری شانه خود را به سمت طرف مقابل کج می‌نمایند عرض ۱۰۰ سانتی‌متر برای عبور دو نفر از کنار یکدیگر کافی می‌باشد ولی برای آپارتمان های چندطبقه که شدت رفت‌وآمد زیادتر است عرض پله را در حدود ۱۲۰ سانتی‌متر یا بیشتر در نظر می‌گیرند. در مورد پله‌های کم رفت‌وآمد مانند پله‌هایی که به بام ختم می‌شوند و از آن‌ها برای برف روبی یا سرکشی به بام استفاده می‌شود عرض ۵۵ تا ۶۰ سانتی‌متر کافی است.

پله های دو گردش و یک پا گرد

متداول‌ترین نوع پله است که با دو گردش و یک پاگرد فاصلهٔ دو طبقه را طی می‌کند که U شکل است. مسیر اول با مسیر دوم که هر دو به پاگرد منتهی می‌شود درست ۱۸۰ درجه اختلاف جهت دارند. تعداد پله در هر گردش در حدود ۸ تا ۱۰ پله است.

پله با سه گردش و دو پاگرد

 این نوع پله بیشتر برای ساختمان‌هایی که فضای در نظر گرفته شده برای پله مربع است یا اگر بخواهند ساختمان‌هایی که آسانسور دارد پله دور آسانسور بچرخد یا به عبارت دیگر فضای در نظر گرفته شده برای پله و آسانسور در یک مجموعه باشد این نوع پله اجرا می‌شود.

پله های بدون پاگرد

این نوع پله که فضای کمتری را اشغال می‌نماید نا مناسب‌ترین نوع پله می‌باشد در این سیستم آن تعداد پله‌هایی که در قسمت‌های مستقیم واقع است مناسب و راحت است ولی عبور و مرور از آن تعداد پله که در قوس قرار داشته و به شکل مثلث است مشکل‌تر و ناراحت تر می‌باشد. در طرح پله‌های مثلث شکل باید سعی نمود که متوسط کف پله‌ها از ۲۵ سانتی‌متر کمتر نباشد.

پله گرد

ویژهٔ مکان‌های کم‌رفت‌وآمد است و امکان استفاده از آن برای کودکان و افراد مسن بسیار مشکل است. در طرح این گونه پله‌ها که معمولاً حول لوله‌ای به قطر ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر می‌چرخد، روش کار چنین است که ابتدا دایره متوسط گردش را به تقسیمات مساوی تقسیم نموده، آنگاه از مرکز دایره گردش به این نقاط وصل می‌نمایند و این خطوط را ادامه می‌دهند تا محیط دایره خارجی پله را قطع کند.

چشم پله یا چاه پله

در پله‌هایی که با دو گردش و یک پاگرد اجرا می‌شود گردش‌های پله باید با فاصله‌ای حداقل در حدود ۱۰ سانتی‌متر از یکدیگر واقع شوند. به این فاصله چشم پله گفته می‌شود و اجرای نرده پله را آسان‌تر می‌کند البته اگر فضای پله دارای عرض کافی نباشد می‌توان از این فاصله صرف نظر نمود.

تعداد پله

نباید بیشتر از ۱۰ تا ۱۲ پله پشت سر هم قرار گیرد و بعد از هر ۱۰ پله پاگرد در نظر گرفته می‌شود. علت معین کردن تعداد پله این است که در موقع استفاده از پله فرد احساس وحشت نکند.

پاگرد

عرض پاگرد در پله‌های U شکل دو برابر عرض پله می‌باشد و طول آن حداقل به اندازه عرض یک پله باشد بدین صورت پاگرد مستطیلی شکل می‌باشد. در مورد پله‌های مستقیم عرض پاگرد به اندازه عرض پله و طول آن مساوی n قدم کامل می‌باشد.

اگر تعداد پله سازه کمتر از 16 عدد باشد یا ارتفاع عمودی کلی فضا کمتر از 3.5 متر (12 فوت) باشد، ضرورتی برای وجود پاگرد نیست.

نرده پله

برای ایجاد ایمنی حتماً باید نرده گذاشته شود. پله‌هایی که از دو طرف باز می‌باشد باید هر دو طرف نرده داشته باشد. ارتفاع نرده در حدود ۷۵ تا ۸۰ سانتی‌متر پیشنهاد می‌شود.

نرده های پله باید حدود 10 سانتی متر (4 اینچ) فاصله داشته باشد. در این صورت جسم از بین آن نمی تواند عبور کند. البته در کد IRC (International Residential Code) این فضا تا 11 سانتی متر (3.8 4 اینچ) مجاز اعلام شده است.

طاق پله

سقف پله بالا با پله پایینی آنچنان فاصله داشته باشد که یک نفر آدم با قد معمولی بتواند بدون احساس ترس از آن استفاده نماید حداقل ارتفاع در حدود ۱۹۵ سانتی‌متر پیشنهاد می‌گردد از آن کمتر تا ارتفاع ۱۸۰ سانتی‌متر ممکن است سرگیر نباشد ولی چشم ترس است.

شیب کف پله

در موقع نصب پله معمولاً در حدود ۲ یا ۳ میلی‌متر به آن شیب می‌دهند که این شیب شستشوی پله را راحت‌تر می‌کند.

آشنایی با انواع مختلف پله و موارد استفاده هر کدام:

پله یکی از مهم ترین اجزا و عناصر هر ساختمان می باشد. شکل کلی پله، سنگ پله و از همه مهم تر نوع پله استفاده شده، می تواند به شدت در نظر دیگران تاثیرگذار باشد. در این نوشتار سعی می کنیم که در گام اول به انواع مختلف راه پله و موارد استفاده از آن ها اشاره نموده و برای هر کدام مثالی را بیاوریم.

به صورت کلی در هر ساختمان، پله ها را از دو منظر تقسیم بندی می کنند. این دو منظر عبارتند از:

تقسیم بندی پله از نظر شکل ظاهری

تقسیم بندی پله از نظر مصالح مصرفی

 به طور کلی اگر بخواهیم پله ها را از نظر شکل ظاهری دسته بندی کنیم، به دو دسته ی بسیار کلی خواهیم رسید:

الف) پله های مستقیم

ب) پله های مدور

 پله های مستقیم

همان گونه که از نام این پله ها پیدا است، این پله ها در مسیر خود پیچشی نداشته و به صورت مستقیم هستند. نکته اول در این پله ها این است که این پله ها، چون پیچش ندارند، در نتیجه طول بیش تری را اشغال می نمایند. به همین دلیل پله های مستقیم معمولا بیش تر برای مکان هایی استفاده می شوند که مشکل کمبود فضا وجود ندارد.

در این پله ها، کف هر پله به شکل یک مستطیل است. بدین صورت که اندازه تمام کف پله ها برابر و یکسان می باشد. در این نوع پله ها، معمولا عرض کف هر پله مستطیل شکل و ۳۰ سانتی متر می باشد. پلان کلی این پله ها به شکل زیر می باشد.

پله های مستقیم خود به چندین نوع مختلف تقسیم می شوند. این انواع مختلف را می توانیم در بخش زیر ببینیم:

پله های مستقیم

پله مستقیم یک طرفه

این پله معمولا در مواردی اجرا می شود که در ساختمان محدودیت طولی وجود نداشته باشد. چرا که این پله به علت خم نشدن، طول زیادی را اشغال خواهد کرد. نمونه این پله را در عکس زیر می بینیم:

با این حال اگر ارتفاع طبقه بیش از 2.75 متر باشد، طی کردن این نوع پله می تواند بسیار خسته کننده باشد. برای این منظور در مسیر پله از پاگرد استفاده می شود. پاگرد این پله ها به شکل زیر اجرا می شود:

پله مستقیم

پله دوطرفه با دو بازو و پاگرد وسط

این نوع پله، متداول ترین نوع پله در ساختمان های معمولی است. در این نوع پله، شخص پس از طی کردن یک ردیف پله، به پاگرد وسط رسیده و با چرخش ۱۸۰ درجه ای مواجه می شود. به این علت دو قسمتی بودن، این پله طول زیادی را اشغال نکرده و پاگرد وسط باعث استراحت شخص می شود.

با پاگرد وسط

پله دوطرفه با سه بازو و پاگرد وسط

این نوع پله در ساختمان های با ازدحام زیاد همانند دانشگاه ها و مدارس زیاد استفاده می شود. این نوع پله از دو ردیف پله با عرض کم تر و یک ردیف پله با عرض بیش تر تشکیل شده است. این پله نیز از جمله پله های زیبا است و ابهت خاصی به ساختمان می بخشد.

پاگرد وسط 3

پله سه طرفه با سه بازو و دو پاگرد

این پله دارای سه بازو و دو پاگرد بین هر دو سقف می باشد. همان گونه که مشاهده می کنید، در این راه پله از تعداد پله زیادی استفاده شده است. در حقیقت معمولا این نوع راه پله بیش تر در مواردی استفاده می شود که ارتفاع طبقه بلند بوده و طول فضای پله کم باشد. برخی از طراحان حرفه ای و خوش ذوق، با زیرکی از فضای بین این پله ها نیز به عنوان محل آسانسور استفاده کرده و باعث حداکثر بهره وری از پله می شوند.

پله سه طرفه

پله پیچ قائم

برخی از طراحان برای این که در فضا صرفه جویی کنند، سعی می کنند که از فضای پاگرد ها نیز استفاده کرده و لااقل یک یا دو پله در آن بگنجانند. به این صورت از فضا استفاده بهینه ای می شود. به این نوع پله، پله پیچ قائم می گویند.

پله پیچ قایم

پله پیچ کامل

این پله به دلیل فضای بسیار کمی که اشغال می کند، مورد توجه بسیاری قرار گرفته است. معمولا در مکان هایی که فضا ارزش زیادی دارد همانند مغازه ها فست فود ها و رستوران ها پله پیچ کامل را می بینید. کف این نوع پله، معممولا دور یک ستون که در مرکز پله قرار گرفته است پیچیده و بالا می رود.

پله پیچ کامل

پله پیچ تزئینی

پله پیچ تزیینی، یکی از زیباترین نوع های پله می باشد که در ساختمان های بزرگ و مجلل و هتل های بسیار لوکس دیده می شود. این پله فضای زیادی را اشغال کرده و به همین دلیل به گونه نشانگر ثروت است. این پله دارای یک چشم پله بوده و بسته به طرح معماری می تواند از فلز، چوب یا بتن و سنگ ساخته شود.

پله پیچ تزئینی