صفحه نخست > دانستنی های آرایش و زیبائی > دانستنی ها

سازهای کوبه ای

کوبه‌ای

سازی است که صدا در آن با کوبیدن، تکان دادن، مالش یا خراشیدن ایجاد می‌شود. وظیفه اصلی سازهای کوبه‌ای معمولا اجرای ضرب (ریتم) است، ولی توانایی اجرای ملودی را هم دارند. این ساز احتمالا پس از صدای انسانی قدیمی‌ترین نوع ساز است. سازهای کوبه‌ای را کلا می‌توان به 2 دسته، سازهای کوبه‌ای با کوک معین مثل زیلوفون و سازهای کوبه‌ای با کوک نامعین مثل انواع طبل تقسیم کرد. تاریخچه سازهای کوبه‌ای به هزاران سال پیش برمی‌گردد.

سازهای کوبه‌ای

انواع سازهای کوبه‌ای و ضربی

دهل

ساز دهل به شکل استوانه‌ای است و به دو طرف آن پوست کشیده شده و ارتفاع بدنه‌اش در نواحی مختلف متفاوت است. دهل در نواحی مختلف ایران مانند سیستان و خراسان نواخته می‌شوند.

در سیستان، چوب دهل را در دست راست خود می‌گیرند که نقش اصلی در نواختن دهل را دارد.

ساز دهل عموما همراه ساز سرنا (از سازهای بادی) است و در مجالس و مناسبات کاربرد دارد.

دهل

دمام

دمام ساز منطقه ی بوشهر است. بدنه استوانه و بلند است و با دست و مضراب (چوب) نواخته می‌شود. در سه اندازه متفاوت وجود دارد که هر کدام کاربرد مخصوص خود را دارند. دمام معمولی، دمام غمبر و دمام اشکون.

دمام

دهلک

این ساز متعلق به ناحیه بلوچستان بوده و سازی دو طرفه است که بدنه‌ای استوانه شکل و بلند دارد و با دست نواخته می‌شود.

این ساز اندازه ثابتی ندارد اما حتما از دهل بلوچ کوچکتر است و نام دهلک به همین سبب روی آن گذاشته شده است.

دهلک

نقاره

ساز نقاره تنها از یک طرف پوست دارد و از همان طرف نواخته می‌شود و ابزار نواختنش دو قطعه چوب است. نقاره در واقع شامل دو طبل گلدانی شکل است که یکی از دیگری کوچکتر است و صدای زیرتری دارد. نقاره در موسیقی نواحی مازندران و خراسان حضور دارد و هر کدام ویژگی‌های ساختاری و تکنیک‌های مخصوص به خود را دارد.

نقاره

تمبک (تنبک)

از سازهای کوبه‌ای یک طرفه است و تنها با دست نواخته می‌شود و در موسیقی اغلب نواحی ایران حضور داشته و امروزه در دایره سازهای ایرانی جایگاه ویژه دارد. جنس بدنه تمبک، چوبی یا فلزی است و در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شود.

تنبک

دف

دف نیز از پوست صداهای یک طرفه است که قالبی گرد و اندازه‌هایی متفاوت دارد که ممکن است زنگوله (زنگ-حلقه-زنجیر) داشته باشد.

دف

دایره

دایره از پوست صداهای یک طرفه با قاب گرد است که در موسیقی نواحی شمال خراسان، نیشابور، هرمزگان، گیلان و ... حضور دارد.

دایره

کاخن

کاخُن لغتی اسپانیایی به معنی جعبه، صندوق یا صندوقچه است که به نوعی ساز کوبه‌ای اطلاق می‌شود.

ساختمان کاخن مکعبی چوبی است که نوازنده روی آن می‌نشیند و با ضربات کف دست و انگشتان به قسمت جلویی ساز که با پیچ به بدنه متصل شده است و صفحات کنار و بالای ساز ضربه وارد می‌کند.

این ساز نیز در موسیقی سنتی استفاده نمی‌شود و در کارهای کلاسیک، پاپ، جز، فلامینکو و تلفیقی استفاده می‌شود .

فراگیری این ساز برای کسانی که تمبک و دف کار کرده‌اند ساده‌تر است.

کاخن

 

جیمبه

سازی جامی شکل است که ریشه اصلی همه سازهای کوبه ای به شمار می‌آید. این ساز با ظاهر قبیله‌ای، صدای پر معنی و بلند و نواختن راحت و آسانش، تبدیل به یکی از دوست داشتنی ترین سازهای دنیا شده است.

جیمبه

آشیکو

سازی است مانند جیمبه، دارای دهانه‌ای است نازک با پوست بز و به سبب سفت بودن دهانه، به سختی کوک می‌شود. اگر چه آشیکو از لحاظ شکل و شمایل با جیمبه تفاوت‌های زیادی دارد، اما صدایی همانند تولید می‌کند. صدای آن‌ها همانند است اما گستردگی صدا و توانایی اجرای صدای بم جیمبه را ندارد.

اودو

سازی است با اندامی خنده دار و جز اندک سازهای کوبه ای است که دهانه یا همان پوست را ندارد، ولی می‌توان با ضربه زدن به روی آن، تولید صدا کرد. به جای آن کل بدنه ساز برای ضربه زدن، تولید صدا و در یک کلام، نواختن بکار برده می‌شوند.

اودو از نیجریه می‌آید و بر پایه افسانه‌ها و داستان‌ها از گلدانی گرفته شده است که به گونه اتفاقی، دارای سوراخی در کنار خود بوده است. این سوراخ، گلدان را برای نگهداری چیزهای گوناگون، بی مصرف می‌ساخت. دارندگان این گلدان، مانند افرادی که احساس ریتمیک بالایی دارند، همان کاری را انجام دادند که هر شخص دیگری در این شرایط انجام می‌داد.

اودو صدایی بی همتا تولید می‌کند. از صدای زنگ گرفته تا صدای بم کم رنگ و ضعیف. در بندر به نام جهله  و در سه سایز جمالی (باس)، جهله (مید) و گلوک (های) استفاده می‌شود. در گروه‌های سنتی کار هم از خمره (مثل اودو) استفاده می‌کنند.

اودو

پاندیرو

این ساز، ساز ملی برزیل است. این ساز بخش جدا نشدنی جشن سالانه ماردی گراس است، و در همه سبک‌های موسیقی برزیلی نیز موسیقی راک، فانک و پاپ نیز استفاده می‌شود.

پاندیرو

بوران

بوران از آن خاورمیانه یا شاید آسیا باشد، اما کسی در این مورد مطمئن نیست. این ساز به تار مصری همانند زیادی دارد، بر خلاف تار، بوران را با استیکی (دسته چوبی) به نام کی پین می‌نوازند. به دلیل اینکه تا سالهای 60 در موسیقی محلی ایرلندی، به کار گرفته نشده بود، مکان این ساز هنوز به گونه‌ای مورد تردید است. وظیفه این ساز پشتیبانی کردن است نه تک نوازی.

بوران

کویی کا

بخش جدا نشدنی موسیقی سامبای برزیلی، به شمار می‌آید و در اصل در آفریقا برای به دام انداختن شیرها به کار برده شده است. به دلیل اینکه کویی کا دارای صدایی است بی همتا و پر معنا جای خود را در بیشتر ترکیبات ارکستری امروزی مانند موسیقی جاز، فیوژن، فانک و پاپ باز کرده است. این ساز معمولا نقش تک نوازی یا افکت‌های صوتی را به عهده دارد. کویی کا در گروه سازهای استیک دار (دسته چوبی) قرار دارد اما نه به سبب این که آن را با استیک می نوازند، بلکه به این دلیل که این ساز دارای استیکی درون خود است که برای تولید صدا آن را مالش می‌دهند، این ساز تنها سازی است که به پوست آن ضربه‌ای وارد نمی‌شود.

کویی کا

هنگ

هنگ تاریخچه‌ای کمتر از پانزده سال دارد و از این رو می‌توان آن را یکی از جدیدترین سازهای کوبه‌ای (پرکاشن) دانست. ساز هنگ ساز کوبه‌ای ملودیک نسبتا جدیدی است که در سال 2000 در سوئیس توسط فلیکس رونر و سابینا شرر ساخته شد.

به هنگ، هنگ درام هم گفته می‌شود که سازنده‌های آن اصرار دارند که نام اشتباهی است.

این ساز تا به امروز راه تکامل خیلی سازنده‌ای را طی کرده و نه تنها ساز کوبه‌ای ریتمیک بلکه کاملا ملودیک و صداساز است.

هنگ

سودرو

با ضرب آهنگ پر تحرک و صدای بمی که دارد به عنوان قلب سامبا شناخته شده که دارای سه اندازه مختلف است که هر کدام نام ویژه خود را دارد.

بانگو

زاده کوبا است و همواره در موسیقی سان بکار برده شده. سبک سان، ترکیبی از موسیقی آفریقایی و اسپانیایی برگرفته از بخش شرقی کوبا است. امروزه بانگو یکی از نامی‌ترین سازهای کوبه‌ای لاتین به شمار می‌رود و میتوان صدای آن را در همه سبک‌های موسیقی پیدا کرد. این ساز در ایران به نام بینگو و بانگو معروف است.

بانگو

کنگا

این ساز تا میزان زیادی، رایج ترین ساز دستی کاربردی در موسیقی مردمی به شمار می آید. ریشه کنگا از کنگوی آفریقا است. اما ساز خمره ای شکلی که پیش از این می‌دیدید در واقع ساز کوبایی که از دل نواهای محلی و بومی بیرون آمده، کنگاها را میتوان در موسیقی جاز، راک، بلوز، آراندبی و ورگا دید. کنگا در واقع در برگیرنده سه ساز است. به کل این ساز در ایران تومبا می‌گویند.

کنگا

جان جان

از سازهای آفریقای غربی است و از سه ساز کوبه‌ای تشکیل می‌شود

  1. دان دونبا(بزرگ)
  2. سانگبا(متوسط)
  3. کان کینی(کوچک)

البته هر کدام از این سازها از کنده‌های تو خالی به وجود آمده‌اند و دارای اندازه‌های بسیار گوناگونی هستند، معمولا دهانه جان جان‌ها با پوست بز درست می‌شود. جان جان‌ها نه تنها ضرب‌های باس ریتم‌های آفریقایی را به وجود می‌آورند، بلکه به ریتم، ملودی ظریفی نیز می‌افزایند. به گونه سنتی هر نوازنده یکی از اندازه‌های جان جان را می‌نواخت و گروه نوازندگان ریتم‌ها را در هم می‌آمیختند. اما امروزه معمولا یک نفر هر سه ساز را به تنهایی می‌نوازد، افزون بر این نوازنده جان جان، ریتم ساز را با یک دست (دست چپ) و با دست دیگر (معمولا دست راست) زنگ می‌نوازند.

درامز (درام)

درامز (درام (drum kit)) به مجموعه‌ای از طبل‌ها، سنج‌هایی که روی پایه نصب می‌شود و گاهی، دیگر سازهای کوبه‌ای است که در کنار هم یک ساز واحد و مستقل را تشکیل می‌دهند.

این مجموعه از ساز، معمولا در موسیقی جاز، راک، بلوز و پاپ کاربرد دارد. اجرای آن به وسیله ابزارهایی مانند چوب و پدال‌هایی که در قسمت پایین سازها قرار دارد با دست و پا نواخته می‌شود و به نوازنده آن درامر می‌گویند.

سازهای درام تقریبا به قدمت نسل بشر می‌باشند. به استثنای حنجره انسان، سازهای درام قدیمی ترین ابزار موسیقایی ما هستند.

امروزه درامز به بدنه‌های چوبی و پوسته‌ای از جنس طلق دارن که معمولا در دو طرف طبل قرار دارند و البته سوراخ‌هایی هم در کناره بدنه برای خروج صدا. سایز طبل‌ها هم متفاوته و بر اساس قطر طبل‌ها بر مبنای اینچ محاسبه می‌شود.

اولین چیزی که هر نوازنده درامز باید بداند نحوه صحیح به دست گرفتن چوب‌ها است. بسیاری از درامرها برای یادگیری این موضوع وقت نمی‌گذارند و چوب‌ها را هر طور که راحت هستند بدست می‌گیرند و این اصلا چیز خوبی نیست. همه روش‌های دست گرفتن چوب‌ها یک هدف را دنبال می‌کنند و آن رسیدن به حداکثر بازگشت از سطح می‌باشد. هر چقدر سریع تر به نحوه صحیح دست گرفتن چوب‌ها برسید، زودتر می‌توانید تمرینات موثرتری داشته باشید.

درامز

ویولن سل

نواده ویولن است. صدای این ساز در منطقه میانی سازهای این خانواده قرار دارد. این ساز در زبان فرانسوی و ایتالیایی به آن ویولن سل و در زبان انگلیسی به آن چلو گفته می‌شود، صدای بم، بسیار زیبا و گیرایی دارد.

سازی بزرگ و سنگین است به طوری که نوازنده برای نواختن ویولن سل، بر روی صندلی می‌نشیند و ساز را به وسیله میله آهنی که در قسمت تحتانی آن وجود دارد، بر روی زمین، بین پاهایش قرار می‌دهد.

استفاده از این ساز در تک نوازی‌ها، گروه نوازی‌ها، در ارکستر‌های مجلسی و ارکسترهای سمفونی متداول است.

ویولن سل